use a range of grammatical structures, punctuation and vocabulary

Muhtasari wa Somo – IGCSE Swahili (0262) “Kuandika, Kusoma, Kusikiliza, Kuongea”

Muongozo huu unaangazia vipengele vyote vinavyotakiwa katika mtaala rasmi wa Cambridge IGCSE Swahili (0262) kwa kipindi cha 2025‑2027. Unajumuisha malengo ya kujifunza, viwango vya tathmini (AO), uzito wa kila sehemu, mbinu za kujifunza, mifano ya kazi, na rasilimali za kujitayarisha kwa mtihani.

Lengo la Kujifunza (Learning Outcomes)

• Kutambua, kuelewa, na kutafsiri aina mbalimbali za maandishi (AO R1‑R5).
• Kutumia muundo sahihi wa sarufi, alama za uandishi, na msamiati wa hali ya juu katika maandishi ya kuandika (AO W1‑W5).
• Kusikiliza rekodi za sauti, kuchambua maelezo, na kujibu maswali ya muhtasari na maelezo ya kina (AO L1‑L4).
• (Hiari) Kuonyesha ujuzi wa mazungumzo ya ana‑ana, mawasilisho, na majadiliano (AO S1‑S4).

Uzito wa Kila Sehemu na Viwango vya Tathmini (Assessment Objectives)

Sehemu	Uzito wa Alama (%)	Assessment Objectives (AO)
Kusoma (Paper 1 – Part A)	≈ 33 %	R1 – Kutambua muundo wa maandishi; R2 – Kuelewa maudhui; R3 – Kujibu maswali ya muhtasari; R4 – Kutumia mbinu za utafutaji; R5 – Kuandika muhtasari mfupi.
Kuandika (Paper 1 – Part B)	≈ 33 %	W1 – Kuandika maandishi yanayofaa kwa muktadha; W2 – Kutumia muundo wa sentensi sahihi; W3 – Kutumia alama za uandishi; W4 – Kutumia msamiati unaofaa; W5 – Kuandaa muundo wa maandishi (utangulizi, mwili, hitimisho).
Kusikiliza (Paper 2)	≈ 20 %	L1 – Kutambua muundo wa rekodi; L2 – Kuelewa maudhui; L3 – Kujibu maswali ya maelezo; L4 – Kuandika muhtasari wa rekodi.
Kuongea (Optional – Paper 3)	≈ 14 %	S1 – Kuanzisha mazungumzo; S2 – Kuendelea na mazungumzo kwa kutumia lugha sahihi; S3 – Kujibu maswali ya mazungumzo; S4 – Kuonyesha uwezo wa kuwasilisha mawazo kwa ufasaha.

1. Kusoma – Aina za Maandiko, Mikakati na Mazoezi

Orodha Kamili ya Aina za Maandiko (kulingana na mtaala)

• Ujumbe wa umma (public notice)
• Tangazo / Reklam (advertisement)
• Barua pepe rasmi (formal email)
• Barua pepe isiyo rasmi / barua fupi (informal email / short letter)
• Ujumbe wa kifupi (SMS / WhatsApp)
• Ujumbe wa fomu (form – e.g., application form)
• Makala fupi (article) – habari, maoni, maelezo
• Blogu / Tovuti (webpage excerpt)
• Habari za magazeti / magazeti ya mtandaoni
• Maelezo ya sayansi / maelezo ya kiufundi
• Uchambuzi wa picha / ramani (picture/diagram description)
• Uandishi wa kubuni (imaginative writing – short story, drama excerpt)

Mikakati ya Kusoma (Reading Strategies)

1. Skimming – soma kichwa, maneno ya ufunguo, na muhtasari wa kila aya ili kupata wazo kuu.
2. Scanning – tafuta taarifa maalum (tarehe, majina, nambari, viashiria).
3. Uchambuzi wa Muundo – tambua aina ya maandishi (taarifa, maelezo, hoja, hadithi) na muundo wake (utangulizi, mwili, hitimisho).
4. Kusoma kwa Lengo – eleza nia ya mwandishi, mtazamo, na maana isiyo wazi (inferred meaning).
5. Kufanya Muhtasari – andika sentensi 2‑3 zinazofupisha maudhui bila maoni binafsi (AO R5).

Muhtasari wa Mbinu ya Kuchambua Nia, Mtazamo na Maana Isiyosababishwa (Inference)

Swali	Muundo wa Jibu
Ni kwa nini mwandishi amechagua mtazamo huu?	Toa sababu mbili, taja maneno au misemo inayounga mkono hoja yako.
Jambo gani linaashiria hisia ya wasomaji?	Elezea maneno yanayotumia maelezo ya hisia (e.g., “huzuni”, “furaha”).

Mazoezi ya Kusoma (R1‑R5)

“Jiji la Dar es Salaam limeanzisha mpango wa kupunguza uchafuzi wa maji taka. Mpango huu unahusisha kujenga vituo vya kusafisha maji, kuhamasisha matumizi ya mifumo ya usafi nyumbani, na kutoa elimu kwa wananchi. Tangu kuzinduliwa kwa kituo cha kwanza mwaka 2022, kiwango cha uchafuzi kimepungua kwa asilimia 12, na idadi ya watu wanaopata maji safi imeongezeka kwa asilimia 8.”

1. Gist‑reading – Andika wazo kuu la kifungu hiki katika sentensi moja.
2. Detail‑question – Ni mwaka upi kituo cha kwanza kilichofunguliwa?
3. Inference – Kwa nini elimu kwa wananchi inahusishwa na mpango huo?
4. Summary – Andika muhtasari wa sentensi 3‑5, jumla ya maneno 80.

Muhtasari wa Maandishi Mrefu (R5 – Summary Writing)

Chukua kifungu kimoja cha habari ya magazeti (≈ 250 maneno) na:

• Tambua wazo kuu.
• Chagua maelezo muhimu mawili‑tatu yanayounga mkono wazo hilo.
• Andika muhtasari wa sentensi 3‑5, jumla ya maneno 80‑100.

2. Kuandika – Aina za Majukumu, Muundo, Alama, na Msamiati

Aina za Majukumu ya Kuandika (Paper 1 – Part B)

Kazi	Maneno (uwiano)	Muundo unaotarajiwa	AO zinazohusishwa
Barua / Barua pepe rasmi	120‑150	Salamu, Utangulizi, Mwili (sababu, maelezo), Hitimisho, Salamu ya kumalizia	W1, W3, W4, W5
Barua / Barua pepe isiyo rasmi	100‑130	Salamu ya kirafiki, Utangulizi, Mwili (habari, maoni), Hitimisho, Salamu ya kumalizia	W1, W3, W4, W5
Ushauri / Ombi (invitation, complaint, request, advertisement)	80‑120	Muundo unaobadilika kulingana na aina (e.g., “Invitation” – date, venue, reason; “Complaint” – problem, impact, desired outcome)	W1, W3, W4, W5
Makala fupi (article) – habari, maoni, maelezo	150‑200	Hook, Mwili (maelezo/hoja), Hitimisho (maoni ya mwisho)	W1‑W5
Ripoti (report) – maelezo ya tukio, uchunguzi	150‑200	Utangulizi, Mwili (utendaji, matokeo), Hitimisho (mapendekezo)	W1‑W5
Muhtasari (summary) – kutoka maandishi marefu	80‑100	Sentensi 3‑5, bila maoni binafsi, maneno muhimu yanabaki	W1, W3, W5
Insha ya maelezo (extended essay) – mada ya kijamii au kisayansi	200‑250	Utangulizi, Mwili (sehemu 2‑3, hoja zilizo na mifano), Hitimisho (muhtasari wa hoja kuu)	W1‑W5

Muundo wa Sentensi – Sarufi ya Juu

Aina ya Sentensi	Muundo	Mfano (Kiswahili)
Simple (Rahisi)	Kitenzi + Kitenzi cha kutenda + Kitenzi cha kutegemea	Mtoto anacheza mpira.
Compound (Mchanganyiko)	Sentensi 2 zilizounganishwa na na, lakini, au, bali	Alijifunza kwa bidii, lakini bado alishindwa.
Complex (Tata)	Sentensi kuu + Sentensi ndogo (sababu, matokeo, masharti)	Kwa sababu ya mvua, hatukuweza kwenda shuleni.

Alama za Uandishi (Punctuation)

Alama	Matumizi	Mfano
.	Kumaliza sentensi kamili	Alijifunza vizuri.
,	Kutenganisha sehemu za sentensi, orodha, au maneno yanayohusiana	Alikula matunda, mboga, na mkate.
?	Kulisha swali	Je, unaenda wapi?
!	Kulisha hisia kali	Hongera sana!
:	Kuelezea maelezo au orodha	Alijifunza mambo yafuatayo: sarufi, alama, na msamiati.
;	Kutenganisha sentensi mbili zinazohusiana bila na au lakini	Alijifunza kwa bidii; alipasa mtihani.
" "	Kushika maneno ya moja kwa moja	Alisema, "Nitaenda kesho."
' '	Kushikilia mkato au neno lililopunguzwa	Hii ni 'kitu' muhimu.

Msamiati wa Juu (Advanced Vocabulary)

Aina ya Maandishi	Maneno ya Kuongeza (Synonyms)	Maneno ya Kutoa Maoni (Adjectives)
Barua rasmi	kuheshimiwa, kuzingatia, kuwasilisha	heshima, dhati, ya haraka
Makala / Insha ya maelezo	kuonyesha, kuhusisha, kudhihirisha	wazi, kina, ya kipekee
Maoni (opini)	kulingana, kupinga, kudai	chanya, hasi, ya msingi
Ripoti	kufafanua, kutathmini, kupendekeza	tahadhari, muhimu, ya haraka
Ushauri / Ombi (functional prose)	kuomba, kusisitiza, kutaka	haraka, muhimu, ya dharura

Jinsi ya Kuongeza Msamiati

• Ongeza vitenzi vya hali: inaweza, inatakiwa, inafaa.
• Matumizi sahihi ya viwakilishi vya mahali: hapa, huko, mbali.
• Viambishi vya kiasi: kidogo, sana, kiasi.
• Badilisha maneno kwa viambishi vya hali (adverbials): kwa haraka, kwa makini, bila shaka.

Modeli ya Barua ya Maombi (Formal Letter – 150 maneno)

Sehemu	Maudhui
Jina na Anwani	Jina Lako Barabara Kuu, Jiji, Nambari ya Posta
Tarehe	22 Novemba 2025
Salamu	Mheshimiwa/Mheshimiwa,
Utangulizi	Napenda kuomba nafasi ya kazi ya Msimamizi wa Mipango iliyotangazwa katika Daily News.
Uzoefu na Sifa	Kwa miaka mitatu nimefanya kazi katika idara ya mipango, nikichangia kuboresha utendaji kwa 15 % na kuendesha miradi mikubwa ya maendeleo.
Motisha	Nina hamu ya kutumia ujuzi wangu wa usimamizi na utafiti ili kuchangia mafanikio ya kampuni yenu.
Hitimisho	Natarajia fursa ya kujadili zaidi. Asante kwa kuzingatia maombi yangu.
Salamu ya Kumalizia	Wako kwa dhati, Jina Lako

Modeli ya Barua Pepe Isiyo Rasmi (Informal Email – 120 maneno)

Kichwa cha Barua: Ombi la Muda wa Kuongeza Kazi ya Msimamizi

Salamu: Habari za mchana,

Mwili: Nimepata taarifa kwamba kazi yangu ya sasa inatarajiwa kumalizika mwezi huu. Kwa kuzingatia mahitaji ya timu, ningependa kuomba kuongeza muda wa miezi miwili ili kukamilisha mradi wa Uboreshaji wa Mfumo wa Usimamizi wa Data. Nimepanga ratiba ya mazoezi ya ziada na nitahakikisha kuwa hatimaye tunapata matokeo yanayotakiwa.

Hitimisho: Asante kwa kuzingatia ombi hili. Natarajia majibu yako.

Salamu ya Kumalizia: Kwa heri,
Jina Lako

3. Kusikiliza – Aina za Rekodi, Mikakati na Mazoezi

Aina za Rekodi Zinazojulikana katika Mtihani (Paper 2)

• Ujumbe wa simu (phone message)
• Habari za hali ya hewa / hali ya hewa (weather forecast)
• Habari za kijamii / habari za uwanja (news report)
• Matangazo ya usafiri (travel broadcast)
• Mahojiano (interview)
• Hadithi fupi / kumbukumbu (memoir)
• Dialogi ya mazungumzo ya kawaida (conversation)
• Ujumbe wa redio au TV (speech)

Mikakati ya Kusikiliza (Listening Strategies)

1. Skim the Questions First – soma maswali kabla ya kusikiliza ili ujue unachotarajia.
2. Predict Vocabulary – tafuta maneno ya ufunguo (e.g., dates, numbers, names).
3. Take Brief Notes – tumia gridi ya “Key word – Detail” (ona jedwali la chini).
4. Listen for Gist then Detail – sikiliza kwa jumla (idea kuu) kisha sikiliza kwa umakini kwa maelezo.
5. Check Synonyms – jifunze kuwa maneno ya kiingereza na kiswahili yanayoweza kutumika kubadilisha maana (e.g., “increase” = “kuongezeka”).

Gridi ya Kumbukumbu (Note‑taking Grid)

Maswali / Kifungu	Maneno Muhimu	Maelezo ya Kifungu
1. Muda wa tukio	tarehe, saa
2. Jina la mzungumzaji	jina, cheo
3. Sababu ya tukio	kwa sababu, kutokana na
4. Matokeo / matokeo	matokeo, athari

Sample Listening Script – Short (≈ 45 sekunde)

"Mkazi wa Mtaa wa 12, Amina Yusuf, anajulisha kwamba umeme umekatika siku ya Jumanne, tarehe 2 Mei, kuanzia saa 09:30 asubuhi. Sababu inahusishwa na kazi ya matengenezo ya waya katika eneo la Kijiji. Mamlaka yatarajia kurejesha umeme kabla ya saa 14:00 mchana."

Kazi: Jibu maswali ya R1‑R4 (utambuzi wa muundo, maelezo, tafsiri ya maana, muhtasari).

Sample Listening Script – Long (≈ 2 dakika)

"Katika mahojiano haya, Profesa John M. Karanja, mtaalamu wa sayansi ya mazingira kutoka Chuo Kikuu cha Dar es Salaam, anajadili athari za uchafuzi wa maji katika maeneo ya vijijini. Anasema, “Uchafuzi unaosababishwa na matumizi yasiyo sahihi ya dawa za kilimo umesababisha kupungua kwa viwango vya oksijeni katika mito, jambo linaloathiri viumbe wa majini.” Profesa Karanja anapendekeza utekelezaji wa mifumo ya usafi wa maji, mafunzo kwa wakulima, na usimamizi mkali wa taka za nyumbani. Aliongeza, “Kwa kuwekeza katika teknolojia ya usafi, tunaweza kupunguza viwango vya uchafuzi kwa asilimia 30 ndani ya miaka mitano ijayo.”"

Kazi: Jibu maswali ya R1‑R5, ikijumuisha muhtasari wa sentensi 3‑5.

4. Kuongea – (Optional – Paper 3) – Maelekezo ya Kazi, Mfano wa Maswali na Vidokezo vya Lugha

Muundo wa Mtihani wa Kuongea

1. Part 1 – Presentation (2 min) – Mwanafunzi atapokea kadi ya mada, atapanga muhtasari, na kuwasilisha maoni yake.
2. Part 2 – Topic Conversation (4‑5 min) – Mwalimu atatoa swali la mazungumzo yanayohusiana na mada ya Part 1. Mwanafunzi atashiriki katika mazungumzo ya maudhui.
3. Part 3 – General Conversation (3‑4 min) – Swali la jumla (e.g., “Describe a memorable festival you have attended.”) ili kutathmini ufasaha, uunganishaji, na matamshi.

Sample Prompts – Part 2 (Topic Conversation)

• “Discuss the advantages and disadvantages of using social media for learning.”
• “Explain why many young people prefer to live in cities rather than rural areas.”
• “Describe the steps you would take to organise a community clean‑up day.”

Sample Prompts – Part 3 (General Conversation)

• “Talk about a book that has influenced your life.”
• “What are the main reasons people travel abroad for holidays?”
• “Give your opinion on the importance of learning a second language.”

Vidokezo vya Lugha kwa Kuongea (AO S2‑S4)

• Linking Devices: kwa mfano, hata hivyo, zaidi ya hayo, kwa upande mwingine, hatimaye.
• Discourse Markers: kwaheri, kwa kuanza, kwa kumalizia, kwa kuongezea, hebu tuchukue mfano.
• Pronunciation & Intonation:
  • Fanya msimamo wa maneno muhimu (stress) ili kuonyesha hisia.
  • Jumuisha vigezo vya kupumzika (pauses) baada ya alama ya mkato (comma) na kabla ya alama ya mkusanyiko (colon).
• Fluency Tips:
  • Jifunze kutumia “fillers” sahihi kama kwaheri, basi, nadhani ili kuepusha ukimya mrefu.
  • Jifunze kuzungumzia mawazo kwa mpangilio wa “Point – Example – Explanation”.

5. Rasilimali za Kujifunza na Vidokezo vya Mafanikio

• Fanya mazoezi ya kila siku ya skimming & scanning kwa kutumia maandishi ya magazeti, blogu, na tovuti.
• Andika muhtasari wa kila kifungu cha kusoma; thibitisha urefu wa maneno (80‑100).
• Jumuisha kumbukumbu ya alama za uandishi kwenye karatasi ya hariri; fanya mazoezi ya kutumia alama zisizo za kawaida (;) na (:) katika sentensi tata.
• Fanya “role‑play” ya barua pepe rasmi vs isiyo rasmi, na ombi vs malalamiko.
• Jifunze kusikiliza kwa kutumia video za BBC Swahili au VICE Swahili; tumia gridi ya kumbukumbu ili kujibu maswali ya R1‑R5.
• Rekodi mazungumzo yako mwenyewe ukijibu swali la Part 2; sikiliza kurekodi ili kubaini maeneo ya kuimarisha matamshi na uunganishaji.

6. Kiungo cha Mtaala wa Rasmi (PDF)

Kwa maelezo kamili ya viwango, muundo wa mtihani, na viwango vya alama, tembelea Cambridge IGCSE Swahili 0262 Syllabus (2025‑2027).