show a sense of audience

Resources → Subject Notes → Kiswahili → Lesson Plan

Maelezo ya Kuongea (Speaking) – Kitengo cha Hiari: Kuonyesha “Sense of Audience”

1. Muhtasari wa Syllabus ya Cambridge IGCSE Swahili 0262 (2025‑2027)

Vipengele vya Syllabus Karatasi (Paper) inayoshughulikia Malengo ya Kujifunza (Assessment Objectives – AO)
Usomaji (Reading) Paper 1 – 60 alama (2 saa) AO1 – Uelewa wa maana, uhusiano wa maneno, na maudhui;
AO2 – Uchambuzi wa muundo, mtindo, na uhusiano wa maandishi.
Uandishi (Writing) Paper 1 – 60 alama (2 saa) AO1 – Uundaji wa majibu sahihi kwa maudhui;
AO2 – Muundo wa maandishi (mtiririko, muunganiko wa wazo);
AO3 – Sarufi sahihi, uandishi wa herufi, na uandishi wa alama za uakisi;
AO4 – Matumizi ya msamiati unaofaa kwa umri na muktadha.
Usikilizaji (Listening) Paper 2 – 30 alama (≈35‑45 dakika) AO1 – Uelewa wa maudhui, maelezo, na maelezo ya ziada;
AO2 – Uchambuzi wa muundo wa mazungumzo;
AO3 – Kuandika majibu sahihi (maneno, sentensi, neno kuu);
AO4 – Kutumia msamiati unaofaa kwa muktadha.
Kuongea (Speaking) – Component 3 (Hiari) Component 3 – 20 alama kwa kila sehemu (jumla 60 alama).
Ni kipengele cha hiari, kinachokaguliwa ndani ya darasa, kinahusishwa na alama 1‑5, na hakina athari moja kwa moja kwenye alama za A‑G.		 AO1 – Uwasilishaji wa maudhui;
AO2 – Muunganiko wa mawazo (linking devices);
AO3 – Sarufi, msamiati, na matamshi;
AO4 – Utangulizi, intonation, matamshi, na “sense of audience”.

2. Lengo la Somo Huu

  • Kusaidia wanafunzi kutambua, kuchambua, na kukidhi mahitaji ya wasikilizaji (umri, kiwango cha elimu, hisia, muktadha).
  • Kuwafundisha kubadilisha sauti, msamiati, intonation, na mtindo kulingana na aina ya wasikilizaji.
  • Kukuza uwezo wa kujibu maswali na kutumia ishara za mwili ili kudumisha mawasiliano mazuri.
  • Kukuza uwezo wa kujitathmini na kupokea maoni yanayolenga AO4 – S5 (sense of audience).

3. Ufafanuzi wa “Sense of Audience” (AO4 – S5)

  • Umri na Kiwango cha Elimu: Tambua kama wasikilizaji ni wanafunzi wa sekondari, wazee, wateja, au watoto wa shule ya msingi.
  • Muktadha: Je, mazungumzo ni rasmi (mazungumzo ya darasani), ya kijamii (mazungumzo ya marafiki), au ya burudani (sherehe, hafla)?
  • Hisia & Matarajio: Angalia ishara za uso, sauti, na mzunguko wa mazungumzo ili kugundua ikiwa wasikilizaji wanashangaa, wanahuzunika, au wanatafuta maelezo zaidi.
  • Urekebishaji wa Sauti, Kasi & Urefu wa Sentensi:
    • Wasikilizaji wadogo – sauti ya juu, maneno mafupi, kasi ya polepole, mapumziko yanayowezesha uelewa.
    • Wasikilizaji wakubwa – sauti ya chini, sentensi ndefu, kasi ya kawaida, na matumizi ya mifano iliyo tata.

4. Mbinu za Kuonyesha “Sense of Audience”

  1. Kuchagua Mada Inayofaa: Chagua mada zinazohusiana na tamaduni za Kiswahili (mf. “Sherehe ya Mwaka Mpya”, “Michezo ya Kitamaduni”).
  2. Kujua Muktadha: Tambua ikiwa mazungumzo yatakuwa formal (darasani) au informal (kijamii).
  3. Kutumia Msamiati na Misemo Iliyofaa: Badilisha maneno ya “kikuu” (mf. habari za asubuhi) kwa “ya kawaida” (mf. habari za mchana) kulingana na umri.
  4. Kusikiliza na Kuongeza Mwitikio: Jibu maswali haraka, tumia “hmm”, “nakuelewa”, na ishara za mkono ili kuonyesha umakini.
  5. Kurekebisha Sauti na Kasi:
    • Ongeza msisitizo (stress) kwenye maneno muhimu.
    • Fanya mapumziko (pauses) baada ya sentensi ngumu au dhana muhimu.
    • Badilisha pitch: sauti ya juu kwa msikivu mdogo, sauti ya chini kwa msikivu mkubwa.
  6. Kupanga Maudhui kwa Mantiki:
    • Utangulizi – salamu, utangulizi wa mada, maelezo ya muktadha.
    • Sehemu Kuu – hoja kuu, mifano, maswali ya ufahamu.
    • Hitimisho – muhtasari, wito wa kitendo, shukrani.

5. Mfano wa Mazungumzo – Sehemu 1: Uwasilishaji (Umri 13‑15, Mada “Uhusiano wa Rafiki”)

  1. Utangulizi (≈30 sekunde)
    • Salamu: “Habari zenu, marafiki!”
    • Utangulizi wa mada: “Leo tutazungumzia umuhimu wa kuwa na rafiki mzuri.”
  2. Sehemu Kuu (≈2 dakika)
    • Hoja 1 – Uaminifu: “Rafiki mzuri huwa anakuamini na hakusababisha machungu.”
    • Hoja 2 – Kusaidiana: “Tunasaidiana katika masomo na shughuli za nje.”
    • Hoja 3 – Kuwasiliana kwa uwazi: “Tunazungumza kuhusu hisia zetu bila hofu.”
    • Maswali ya ufahamu: “Je, umewahi kusaidiana na rafiki yako katika somo?”
    • Jibu la mwanafunzi: Jibu linatumiwa lugha rahisi, maneno ya kijana, na mtazamo wa hisia – inaonyesha “sense of audience”.
  3. Hitimisho (≈30 sekunde)
    • Muhtasari: “Rafiki mzuri anasaidia kukua pamoja.”
    • Wito wa kitendo: “Jaribu kuwa rafiki mzuri leo!”

6. Shughuli za Darasani

  • Uchambuzi wa Video (10 dak) – Tazama video fupi ya mtangazaji wa habari. Wanafunzi wachambue:
    • Jinsi msemaji anavyobadilisha msamiati kulingana na umri wa wasikilizaji.
    • Intonation na mapumziko yanayotumika ili kuonyesha “sense of audience”.
  • Kazi ya Kuigiza (15 dak) – Kundi la 2 linaandika skripti fupi:
    • Jumla 1: Uwasilishaji kwa walimu (mtindo rasmi).
    • Jumla 2: Uwasilishaji kwa wanafunzi wa darasa la chini (mtindo usio rasmi).
    Kila kundi litatangazia mabadiliko ya sauti, msamiati, na ishara za mwili.
  • Mjadala wa Kundi (10 dak) – Kila kundi linapendekeza “mbinu 3” za kuboresha “sense of audience”. Mwalimu anaandika matokeo kwenye ubao.
  • “Kuchukua Nafasi” (Role‑Play) (5 dak) – Mwanafunzi anachukua nafasi ya mzungumzaji wa “shule ya sekondari” na mwingine “wazazi”. Wanaonyesha jinsi ya kurekebisha lugha kulingana na muktadha (formal vs informal).

7. Rubric ya Tathmini – Inalingana na Mark‑Scheme ya Cambridge (S1‑S5, 20 alama kwa kila sehemu)

Viashiria (S1‑S5) Alama 1‑4 Alama 5‑8 Alama 9‑12 Alama 13‑16 Alama 17‑20
S1 – Uwasilishaji wa Maudhui Hakuna maudhui yanayofaa; hayako wazi. Maudhui machache yanayofaa, lakini hayapo katika mpangilio mzuri. Maudhui sahihi, yamepangwa kwa mantiki ya msingi. Maudhui kamili, yamepangwa vizuri, na yanahusiana na mada ya tamaduni. Maudhui kamili, yanavutia, yameunganishwa kwa ufasaha, na yanajumuisha maelezo ya kina.
S2 – Uunganishaji wa Mawazo (Linking Devices) Hakuna viungo, mawazo hayavumilani. Viungo machache (mf. “kwa mfano”, “hata hivyo”). Viungo vya msingi vinatumika kwa usahihi. Viungo vingi, vinavyofaa, vinaboresha mtiririko. Viungo vya hali ya juu, vinavyofanya mazungumzo ya kipekee na yanayoeleweka.
S3 – Sarufi & Msamiati Makosa mengi ya sarufi, msamiati usiofaa. Makosa machache, msamiati wa kiwango cha chini. Makosa machache, msamiati unaofaa kwa umri wa wasikilizaji. Makosa nadra, msamiati tajiri unaolingana na muktadha. Hakuna makosa, msamiati wa hali ya juu unaolingana na tamaduni.
S4 – Utangulizi, Intonation & Pronunciation Sauti isiyoeleweka, intonation haifanyi kazi. Sauti inasikika, intonation ya kawaida. Sauti wazi, intonation inasaidia uelewa. Sauti ya kuvutia, intonation inasisitiza hoja muhimu. Sauti ya kitaalamu, intonation na msisitizo vinatengeneza ushawishi mkubwa.
S5 – “Sense of Audience” (Uelewa wa Wasikilizaji) Hajui umri, muktadha, hisia; haibadilishi lugha. Inatambua baadhi ya mahitaji, lakini marekebisho hayajumuishi sauti/kasi. Inatambua umri, muktadha, na hisia; inabadilisha msamiati na kasi kidogo. Inaboresha sauti, kasi, na maneno kulingana na hisia za wasikilizaji. Inabadilisha lugha, intonation, na ishara za mwili kikamilifu, ikifanya wasikilizaji wajihisi wanashirikishwa.

8. Vidokezo vya Mwongozo kwa Mwalimu

  • Fanya “warm‑up” ya sauti – waombe wanafunzi wategese kwa sauti tofauti (high/low) ili kuonyesha athari ya intonation.
  • Toa maoni ya haraka (audio‑clip) baada ya kila sehemu; zingatia AO4 – S5 hasa.
  • Sanidi darasa kama “kikao cha sherehe” au “darasa la darasani” ili kuruhusu mabadiliko ya muktadha.
  • Rekodi mazungumzo ya wanafunzi; wacheze tena ili waone maeneo wanayohitaji kuboresha “sense of audience”.
  • Weka “check‑list” ya S5 kwenye karatasi ya tathmini ili wanafunzi wajue wanachotarajia.
  • Kumbuka: Component 3 ni hiari, ina alama 1‑5, na haionekani kwenye alama za A‑G; hivyo tathmini inapaswa kuwa ya ndani (internal) na kusimamiwa na Cambridge kwa moderation.

9. Maswali ya Kujifunza (Reflection)

  1. Ni mbinu zipi za kubadilisha msamiati kulingana na umri wa wasikilizaji? Toa mifano miwili.
  2. Jinsi gani unaweza kugundua hisia za wasikilizaji wakati wa kuzungumza? Eleza ishara tatu za mwili.
  3. Toa sentensi moja ambayo itabadilika kulingana na muktadha wa rasmi na wa kijamii. (Toa mfano wa “habari”).

10. Picha/Mchoro Unaopendekezwa

Diagramu: Mabadiliko ya Sauti, Kasi, na Msamiati kulingana na Aina za Wasikilizaji (Umri, Muktadha, Hisia). Inajumuisha mstari wa “Formal” vs “Informal” na vigezo vya “High Pitch”, “Low Pitch”, “Fast”, “Slow”.

Create an account or Login to take a Quiz

41 views
0 improvement suggestions

Log in to suggest improvements to this note.