express opinions and use appropriate register/style

Kuandika – Kujieleza Maoni na Kutumia Usajili/Mstari Mofaa

Lengo la Somo (Learning Objectives)

Baada ya kukamilisha mada hii, wanafunzi wataweza:

• Kutoa maoni yao kwa uwazi, kwa mantiki, na kwa ushahidi unaofaa.
• Kuchagua usajili (formal, semi‑formal, informal) unaofaa kulingana na mpokeaji na madhumuni.
• Kuunda maandishi yenye muundo sahihi (utangulizi, hoja, kifungu cha kupinga, hitimisho).
• Kutumia sarufi, tahajia, na msamiati sahihi wa Kiswahili.
• Kusoma, kusikiliza, na kuzungumza kwa kuzingatia malengo ya IGCSE Swahili (AO 1‑5).

Ulinganisho na Malengo ya Tathmini (Assessment Objectives – AOs)

AO	Maelezo	Jumla ya Kazi katika Darsi hii
AO1 – Uelewa wa Maudhui	Uchambuzi wa maandishi, kutambua maudhui, mtazamo, na msimamo.	Uchambuzi wa maandishi ya maoni; kutambua mtazamo katika maandishi ya kusoma na ya kusikiliza.
AO2 – Uhusiano wa Maoni na Hoja	Kujenga hoja zilizo na ushahidi, kutofautisha maoni, na kushughulikia upinzani.	Kuandika barua/essayi ya maoni; kujibu hoja za wapinzani.
AO3 – Uwezo wa Lugha	Matumizi sahihi ya sarufi, tahajia, msamiati, na muundo wa sentensi.	Uundaji wa barua, uhariri wa muundo, matumizi ya maneno ya maoni.
AO4 – Mtindo na Usajili	Kuchagua usajili unaofaa kwa mpokeaji na madhumuni, kuonyesha uhalisia wa mtindo.	Uchambuzi wa usajili katika mifano, mazoezi ya kubadilisha usajili.
AO5 – Ujuzi wa Kusoma, Kusikiliza, na Kuongea	Kusoma kwa ufasaha, kutambua attitude, kukamilisha mazoezi ya kusikiliza, kuzungumza kwa mawasiliano.	Sehemu za “Reading”, “Listening”, na “Speaking” zilizojumuishwa hapa chini.

---

1. Sehemu ya Usomaji (Reading)

1.1 Aina za Maandishi yanayohitajika kulingana na mtaala wa IGCSE Swahili 0262

Wanafunzi lazima waweze kusoma na kuelewa maandishi yafuatayo:

• Ujumbe wa umma (public notices)
• Ratiba / Jadwal (timetables)
• Matangazo ya matangazo (advertisements)
• Blogu / Maandishi ya mtandaoni (online articles)
• Habari za gazeti / majarida (newspaper / magazine articles)
• Barua pepe / barua rasmi (emails & formal letters)
• Fomu za maombi au taarifa (forms)
• Maandishi ya kubuni (imaginative writing – short story excerpt)
• Ukurasa wa tovuti (web‑page excerpt)
• Barua isiyo rasmi (informal letters)

1.2 Mikakati ya Maswali ya AO1 (R1‑R4)

1. Skim & gist – Soma haraka, tambua wazo kuu.
2. Inference – Baini mtazamo, hisia, na lengo la mwandishi.
3. Detail locating – Tafuta taarifa maalum (tarehe, saa, mahali, namba).
4. Vocabulary in context – Elewa maneno mapya kwa kuzingatia muktadha.

1.3 Mfano wa Maandishi kwa Kila Aina

Ujumbe wa Umma – Tangazo la Maktaba ya Shule

“Wanafunzi wa darasa la Kijana, maktaba itafungua saa 7:30 asubuhi kuanzia Jumatatu hadi Ijumaa. Kitabu cha Historia ya Afrika kinapatikana kwa mkopo bila ada. Tafadhali weka vitabu katika sehemu ya “Ukurasa wa Rasilimali”.”

Ratiba (Timetable) – Ratiba ya Basi ya Shule

    Basi la Shule – Njia ya A
    Juma: 07:00 – 07:45   (Kituo A → Kituo B)
    Juma: 08:00 – 08:45   (Kituo B → Kituo C)
    Juma: 09:00 – 09:45   (Kituo C → Kituo D)
    

Matangazo (Advertisement)

“Pata punguzo la 30 % kwa vifaa vya michezo! Tembelea Duka la ‘SportZone’ kutoka tarehe 1 Nov – 15 Nov. Usikose!”

Blogu – “Faida za Kutumia Teknolojia Darasani”

“Teknolojia imebadili jinsi tunavyofundisha. Kwa kutumia video za mafunzo, wanafunzi wanaweza kujifunza kwa kasi zaidi, na walimu wanapata muda wa kuandaa mazoezi ya ubunifu. Hata hivyo, utegemezi mkubwa kwa vifaa unaweza kuleta changamoto za upatikanaji.”

Habari ya Gazeti – “Shule ya Msingi Itafanya Sherehe ya Mwaka Mpya”

“Shule ya Msingi ya Kijiji itasherehekea mwaka mpya Jumanne, tarehe 12 Disemba, saa 9:00 asubuhi. Sherehe itajumuisha maonyesho ya wanafunzi, tamasha la nyimbo, na hoteli ya chakula cha mchana.”

Barua Pepe – Malalamiko ya Chakula cha Kituoni

“Habari, mimi ni Mama Aisha, mzazi wa mwanafunzi wa darasa la 3A. Ningependa kuripoti kuwa chakula cha mchana cha siku ya Jumanne kilikuwa na viungo vilivyokuwa vimeharibika. Naomba hatua za haraka ili kuhakikisha usalama wa watoto.”

Fomu – Fomu ya Usajili wa Shughuli ya Maji Safi

    JINA: ________________________
    DARASA: ______________________
    TAREHE YA KUJISA: ______________
    IDADI YA WANAWASI: _____________
    IMENATOKA:   ☐ Ndio   ☐ Hapana
    SAIYA: ________________________
    

Maandishi ya Kubuni – Kipande cha Hadithi Fupi

“Usiku wa mwezi, alikanyaga kwenye mlango wa shuleni, akijua kuwa siri ya kale ilikuwa imefichwa ndani ya sanduku la mbao. Alijikaza, “Nitaifungua, hata kama hatari itakuja”.”

Ukurasa wa Tovuti – “Kuhusu Shule Yetu” (excerpt)

“Shule ya Kijiji inajivunia mafunzo ya kisasa, maktaba yenye vitabu zaidi ya 5,000, na timu ya walimu waliohitimu kutoka vyuo vikuu vya kimataifa. Tunalenga kukuza uwezo wa kibiolojia, sayansi, na sanaa kwa wanafunzi wetu.”

Barua Isiyo Rasmi – Salamu kwa Rafiki

“Habari rafiki, natumai uko poa! Nilikuwa nikifikiria kuhusu sherehe yetu ya mwisho wa wiki. Nadhani tunaweza kwenda filamu ‘Moyo wa Mji’ kisha tukakunywa kahawa. Niko tayari kusimamia tiketi. Ujumbe wako ujae haraka! – Asha”

1.4 Mazoezi ya Usomaji (AO1 – R1‑R4)

1. Chagua Ujumbe wa Umma. Jibu maswali ya “gist” (maudhui ya jumla) na “details” (tarehe, saa, mahali).
2. Chagua Ratiba ya Basi. Tafuta maelezo ya “frequency”, “starting point”, na “ending point”.
3. Chukua kipande cha Blogu. Andika muhtasari wa sentensi 3‑4 na ubaini mtazamo wa mwandishi.
4. Somaa Fomu. Jaza sehemu zilizo wazi kwa maelezo ya mtihani (kujifunza kujaza fomu).
5. Samahani, chagua Kipande cha Hadithi Fupi. Tambua kipengele cha “setting” na “conflict”.

---

2. Sehemu ya Kuandika (Writing)

2.1 Muhtasari wa Mahitaji ya Kuandika (Paper 1)

Aina ya Maandishi	Urefu (maneno)	Usajili / Mtindo	Malengo (AO)
Barua rasmi (formal)	150‑200	Formal	AO2, AO3, AO4
Barua isiyo rasmi / email (informal)	120‑150	Informal	AO2, AO3, AO4
Makala (article)	180‑250	Semi‑formal	AO1, AO2, AO3
Ripoti (report)	200‑250	Semi‑formal	AO1, AO2, AO3
Uhakiki (review)	150‑200	Informal / Semi‑formal	AO2, AO3, AO4
Muhtasari (summary)	80‑100	Formal (note‑making)	AO1, AO3
Barua / email ya kazi (functional prose – Exercise 5)	120‑130 (email) / 150‑170 (letter)	Formal au semi‑formal kulingana na mpokeaji	AO2, AO3, AO4

2.2 Mazoezi ya Kuandika – “Functional Prose” (Exercise 5)

Stimulus: Shule yako imepokea malalamiko kutoka kwa wazazi kuhusu usafi wa chakula cha mchana. Andika email ya 120 maneno kwa Mkurugenzi wa Shule, ukitoa maoni yako na pendekezo la suluhisho.

Mahitaji:

• Ulinganishe usajili unaofaa (formal).
• Jumuisha utangulizi, hoja mbili (na mifano), kifungu cha kupinga kidogo, na hitimisho lenye wito wa kutenda.
• Angalia sarufi, tahajia, na uhalisia wa mtindo.

2.3 Hatua za Kuandika Maoni kwa Ufanisi (Formal)

1. Tambua mada – Soma swali, fahamu kinachotarajiwa.
2. Fanya utafiti mfupi – Jumuisha data, takwimu, au uzoefu wa kibinafsi.
3. Andika hoja kuu (angalau 3) – Toa hoja, mifano, na ushahidi.
4. Jumuisha kifungu cha kupinga – Onyesha maoni yanayopingana, kisha yanusure.
5. Hitimisha kwa muhtasari na wito wa kutenda.
6. Fanya ukaguzi wa sarufi, tahajia, na usajili.

Muundo wa Barua / Essayi ya Maoni (Formal)

Sehemu	Maelezo	Urefu (maneno)
Utangulizi	Kuelezea mada, kutoa maoni ya jumla, kutangaza hoja kuu.	30‑40
Hoja (Sehemu ya Kati)	Hoja 1, Hoja 2, Hoja 3 – kila moja ina mifano au ushahidi.	80‑100
Kifungu cha Kupinga	Kusisitiza maoni yanayopingana na kuyashughulikia.	30‑40
Hitimisho	Kurudia hoja kuu, kutoa wito wa kutenda au swali la kufikiri.	20‑30

Maneno na Misemo ya Maoni (AO3)

• Maneno ya kuonyesha maoni: maana, kwa upande wangu, ninadhani, inaonekana.
• Vifungu vya kuunganisha: kwa hiyo, hata hivyo, kwa upande mwingine, kwa muhtasari.
• Misemo ya kuhimiza: ni muhimu, tunapaswa, ningependekeza.
• Ufafanuzi wa hisia: ninajisikia, ninahisi, ninapenda.

Muundo wa Barua ya Maoni (Formal) – Mfano

Mpendwa Bwana/Mama Mkuu,

Ninaandika kukujulisha maoni yangu kuhusu kuanzishwa wa klabu ya vitabu shuleni. Kwa upande wangu, ninadhani klabu hii itaboresha usomaji na kuongeza ufahamu wa wanafunzi. Kwanza, itawapa wanafunzi nafasi ya kusoma vitabu vya ziada bila gharama. Pili, itahimiza mazungumzo na uelewa wa mada mbalimbali. Hata hivyo, baadhi ya walimu wanaweza kuhisi mzigo wa ziada wa majukumu. Kwa kuzingatia hili, ninapendekeza kuweka ratiba maalum na mafunzo ya ziada kwa walimu.

Kwa muhtasari, kuanzishwa kwa klabu ya vitabu ni hatua chanya inayoweza kuleta manufaa makubwa kwa jamii ya shule. Naomba idhini yako ili kuanza mradi huu mapema iwezekanavyo.

Naomba usikie maoni haya na nitafurahi kujadili kwa kina.

Wako kwa dhati,

Jina Lako

Barua Isiyo Rasmi / Email (Informal) – Mfano

Habari rafiki,

Natumai uko poa! Nilikuwa nikifikiria kuhusu sherehe yetu ya mwisho wa wiki. Nadhani tunaweza kwenda filamu “Moyo wa Mji” kisha tukakunywa kahawa. Niko tayari kusimamia tiketi. Ujumbe wako ujae haraka!

- Asha

Makala ya Habari (Article – Semi‑formal) – Mfano

Jina la Makala: “Teknolojia na Mabadiliko ya Elimu”

Teknolojia imeleta mapinduzi katika darasa. Kwa upande mmoja, vifaa vya kisasa vinaongeza ushirikiano wa wanafunzi, lakini kwa upande mwingine, upatikanaji wa vifaa ni changamoto kwa shule nyingi za vijijini. Kwa kuzingatia faida na hasara, walimu wanahimizwa kuunganisha mbinu za kitamaduni na za kidijitali.

Ripoti ya Shughuli (Report – Semi‑formal) – Mfano

Kichwa: Ripoti ya Shughuli ya Safi Maji – Tarehe 12/09/2025
Lengo: Kukuza utamaduni wa usafi wa maji katika shule ya Nyumba ya Maji.
Mbinu:
1. Warsha ya mafunzo kwa walimu (30 min).
2. Utoaji wa viambato vya kusafisha (buckets, sabuni, glavu).
3. Ushiriki wa wanafunzi – 150.
Matokeo: 85 % ya wanafunzi waliripoti kuwa wameongeza matumizi ya maji safi.
Mapendekezo: Kuanzisha klabu ya “Maji Safi” na kufanya tathmini ya miezi mitatu ijayo.

Uhakiki wa Kitabu (Review – Informal / Semi‑formal) – Mfano

Kitabu: “Safari ya Moyo” – Mwandishi: Fatuma Ahmed

Kitabu hiki kinachanganya hadithi za kitamaduni na masuala ya kisasa ya kimataifa. Ingawa mtindo wa maelezo unavutia, baadhi ya sura zinaweza kuwa ngumu kwa wasomaji wachanga. Kwa ujumla, ni usomaji unaopendekezwa kwa wanafunzi wa ngazi ya Kati.

Muhtasari (Summary – Formal) – Mfano

Ujumbe wa umma ulitangaza kuwa maktaba itafungua saa 7:30 asubuhi, kuanzia Jumatatu hadi Ijumaa. Vitabu vya “Historia ya Afrika” vitapatikana bila ada, na wanafunzi wanahimizwa kuweka vitabu katika sehemu ya “Ukurasa wa Rasilimali”.

---

3. Sehemu ya Kusikiliza (Listening)

3.1 Aina za Mazoezi ya Kusikiliza (AO3 – L1‑L4)

1. Short‑answer – Maswali 4‑5, jibu kwa maneno 1‑3.
2. Gap‑fill – Jaza maneno yaliyokosewa katika transcript fupi.
3. Multiple‑matching – Unganisha taarifa (jina, tarehe, mahali) na maswali.
4. Multiple‑choice – Chagua jibu sahihi kutoka kwa chaguzi tatu.

3.2 Script ya Audio – “Ujumbe wa Simu” (Example for Short‑answer & Gap‑fill)

*Sauti ya simu inapiga…*
“Habari, ni Mwalimu Amina kutoka Shule ya Msingi ya Kijiji. Ningependa kukujulisha kuwa darasa la Kijana la darasa la 5 litaandaliwa kwa ajili ya sherehe ya Siku ya Uhuru Jumatatu ijayo saa 9:00 asubuhi. Tafadhali hakikisha watoto wanajiandaa vizuri. Asante.”

3.3 Mazoezi ya Kusikiliza

1. Short‑answer: Jibu maswali yafuatayo – (a) Ni darasa gani lililopangwa? (b) Sherehe itafanyika siku ipi? (c) Ni saa ngapi?
2. Gap‑fill: Nakili transcript hapo juu kwenye karatasi; jaza nafasi zilizo wazi na maneno: _____ Amina, _____ Shule ya Msingi, _____ Siku ya Uhuru, _____ 9:00.
3. Multiple‑matching: Unganisha majina (Mwalimu Amina, Darasa la 5, Siku ya Uhuru) na shughuli (kuandika ujumbe, kuandaa sherehe, kuhakikisha utayarishaji).
4. Multiple‑choice: “Sherehe itafanyika katika: a) Juma la pili, b) Juma la tatu, c) Juma la nne.

---

4. Sehemu ya Kuzungumza (Speaking) – AO5

4.1 Majukumu ya Kuongea

• Task 1 – Discussion – Wanafunzi wanajadili mada ya “Teknolojia darasani” kwa muda wa dakika 3‑4, wakitumia maneno ya maoni na mifano.
• Task 2 – Presentation – Wanafunzi wanaandaa na kuwasilisha muhtasari wa 2‑3 dakika wa makala ya habari, wakionyesha uelewa wa mtazamo na mtindo.

4.2 Vidokezo vya Kuongea kwa Ufanisi (AO5)

• Sanidi muundo – Utangulizi, hoja, kifungu cha kupinga, hitimisho.
• Matumizi sahihi ya maneno ya maoni na vifungu vya kuunganisha.
• Onyesha msimamo wa kibinafsi, lakini usikose uhalisia wa mazungumzo.
• Simamia sauti, kasi, na usikivu wa masikizi ya mwenzako.

---

5. Muhtasari wa Kila Sehemu

• Reading: Zungumza na maandishi 10‑aina, tumia mikakati ya AO1, fanya mazoezi ya “gist”, “detail”, “inference”, na “vocabulary”.
• Writing: Jifunze muundo wa barua rasmi, barua isiyo rasmi, makala, ripoti, ukaguzi wa muundo, na “functional prose” (Exercise 5). Kumbuka nambari za maneno na usajili unaofaa.
• Listening: Fanya mazoezi ya aina nne za maswali; zingatia uelewa wa maudhui, tafuta maneno yaliyokosewa, na ulinganishe taarifa.
• Speaking: Jitayarishe majukumu mawili – majadiliano na uwasilishaji; tumia lugha ya maoni, maneno ya kuunganisha, na muundo sahihi.

Kwa kutumia muundo huu, wanafunzi wataweza kukidhi kikamilifu viwango vya AO1‑AO5 katika mtihani wa IGCSE Swahili 0262.